Czwartek, 27 czerwca 2019 
 London Filmmakers Co-operative
autor: ?ukasz Knasiecki
 

Londyn w okresie mi?dzywojennym by? jednym z najbardziej aktywnych centrów kina awangardowego. Tworzyli tutaj m.in. Len Lye, dokumentali?ci zwi?zani z G.P.O. Film Unit Johna Griersona, arty?ci zwi?zani z pismem Close-Up oraz przebywaj?cy na emigracji polscy filmowcy - Franciszek i Stefania Themersonowie. Po wojnie aktywno?? ta niemal ca?kowicie zanik?a, co zreszt? wspólne by?o dla obszaru ca?ej Europy.

Dopiero ameryka?ska eksplozja kontrkultury lat 60-tych rozbudzi?a na nowo zainteresowanie kinem eksperymentalnym w Europie. Cho? w Anglii sporadycznie tworzyli ju? na pocz?tku lat 60-tych filmy Anthony Balch (Towers Open Fire z Williamem S. Burroughsem) czy Jeff Keen, dopiero dzia?alno?? powsta?ej w po?owie lat 60-tych grupy London Filmmakers Co-operative przywróci?a Londynowi film eksperymentalny na dobre. Mo?liwe to by?o dzi?ki pomocy Jonasa Mekasa oraz nowojorskiej Filmmakers Co-op, która od pocz?tku wspomaga?a brytyjskich artystów.

Pierwsze pokazy odbywa?y si? w ksi?garni Better Books na Charing Cross Road. Kolejne miejsca zmienia?y si? (z powodów finansowych) jak w kalejdoskopie - klub UFO, Drury Lane Arts Lab (prowadzone przez wybitnego teoretyka kina awangardowego, Davida Curtisa), Robert Street Arts Lab, The Piano Factory, The Laundry. Ka?de z tych miejsc mia?o inny charakter i inne filmy w by?y w nich prezentowane i powstawa?y. Klub UFO s?yn?? z psychodelicznych koncertów (np. wczesnych Pink Floyd), którym cz?sto towarzyszy?y eksperymentalne projekcje, w Arts Lab królowa?y pokazy Expanded Cinema.

W 1966 roku do Londynu przyjecha? na stypendium Steven Dwoskin, który sta? si? z Malcolmem Le Grice, oraz przyby?ym tak?e ze Stanów w 1968 roku Peterem Gidalem kluczow? postaci? sceny londy?skiej. W 1966 roku co-op wydaje pierwszy numer pisma Cinim oraz rozpoczyna dystrybucj? filmów, na pocz?tku g?ównie autostwa swoich cz?onków. W 1968 roku odby? si? wielki przegl?d New American Cinema w Londynie, który poka?nie rozszerzy? kolekcj? London Filmmakers co-op. Dzi?ki zebranym filmom grupa mog?a zatrudni? na etat pierwszego pracownika i zaj?? si? oficjalnie europejsk? dystrybucj? kina eksperymentalnego. W kolejnych latach Filmmakers co-op wzbogaci?o si? o sprz?t filmowy, dzi?ki któremu jego cz?onkowie zyskali dost?p do drogiej, filmowej technologii.

Nale?y tutaj doda? i? co-op przez ca?y czas swojego istnienia boryka?a si? k?opotami finansowymi, co powodowane by?o problemami z uzyskiwaniem funduszy od oficjalnych instytucji kulturalnych. Musia?y min?? lata nim kino eksperymentalne zacz??o pojawia? si? National Film Theater a British Film Institute na powa?nie zaj?? si? jego opracowywaniem. Dzia?aczy co-op nie omija?y tak?e interwencje policji - sztuka awangardowa postrzegana by?a jako siedlisko wszelkich dewiacji i ostoja narkotyków, tote? naloty na mieszkania i pracownie artystów by?y na porz?dku dziennym.

W 1973 roku katalog co-op liczy? ju? oko?o 500 pozycji i dynamicznie si? rozszerza?. W kolejnych latach Steven Dwoskin wyda? po?wi?con? kinu awangardowego ksi??k? Film Is, do co-op przy??czy? si? amerykanin Deke Dusinberre, który zaagna?owa? si? w jej prace na wiele kolejnych lat, pokazy filmowe ogranizowane by?y z coraz wi?ksz? cz?stotliwo?ci?. Londy?skie ?rodowisko kina eksperymentalnego odzyska?o blask, którym ?wieci?o w okresie mi?dzywojennym.




Specyfik? prac autorstwa cz?onków co-op jest zainteresowanie struktur? filmu, jego stron? materialn? oraz samym momentem pokazu, projekcji. Te b?d?ce pochodn? idei sztuki konceptualnej oraz performance zainteresowania zbli?a?y angielskie kino awangardowe bardziej ku eksperymentom austriackim (Kubelka) i polskim (kino analityczne, Robakowski) ni? Amerykanom. Nale?y doda? i? twórczo?? strukturalistów ameryka?skich (Sharitsa, Snowa) zosta?a w Anglii zaprezentowana stosunkowo pó?no (na prze?omie lat 60. i 70.) co skutecznie uchroni?o strukturalizm angielski od wp?ywów zza oceanu.

Wspomniane fizyczne, materialne zainteresowanie filmem, znalaz?o swój wyraz w licznych realizacjach expanded cinema - instalacjach filmowych czy pokazach wieloekranowych. Jedn? z pierwszych tego typu realizacji by? film Castle One Malcolma Le Grice'a z 1968 roku, który sk?ada? si? z wymieszanych obrazów found-footage oraz wisz?cej, zapalonej ?arówki, która dodatkowo instalowana by?a podczas pokazu przed ekranem kinowym. Sytuacja taka skutecznie odrealnia?a iluzj? filmu (obecno?? ?arówki realnej i sfilmowanej), kieruj?c widza w kierunku analizy problemów istoty samego medium filmowego - fizyczno?ci ta?my filmowej i procesu jej projekcji (?wiat?o lampy skutecznie utrudnia?o ogl?danie filmu).

Inni arty?ci szli podobn? drog?, prezentuj?c swoiste performance z u?yciem wielu projektorów, ingeruj?c w proces projekcji swoim cia?em czy przemieszczaj?c projektory podczas projekcji. Interesuj?cym przyk?adem mo?e by? tutaj film - instalacja Light Music Lis Rhodes, która sk?ada si? z dwóch ustawionych naprzeciwko siebie projektorów, wy?wietlaj?cych obraz sk?adaj?cy si? ze ruchomych, poziomych bia?o-czarnych linii. W tej akcji interesuj?cy jest nie tyle obraz uzyskiwany na przeciwleg?ych ?cianach (ekranach) ile samo skrzy?owane ?wiat?o wydobywaj?ce si? z projektorów, tworz?ce mi?dzy nimi niezwyk??, ruchom? abstrakcyjn? przestrze?.

Charakterystyczne dla twórców skupionych wokó? London Filmmakers co-op s? tak?e realizacje manipuluj?ce szybko?ci? przep?ywu ta?my oraz ustawieniem kamery podczas samego procesu filmowania. Wiele filmów operuje obrazem sfilmowanym poklatkowo czego efektem jest wielokrotne "przyspieszenie" filmowanej rzeczywisto?ci. Kamera znajduje si? cz?sto w przypadkowym miejscu filmuj?c "obci?te", niepe?ne kadry b?d? ustawiona na specjalnym wózku zmienia swoje po?o?enie z podmuchami wiatru...

W kr?gu londy?skiej grupy powstawa?y tak?e filmy mniej radykalne, nawi?zuj?ce do nurtu podziemnego w kinie ameryka?skim i filmu lirycznego. Dzi?ki tym filmom kino awangardowe by?o przyswajane przez szersz? publiczno?? i skutecznie wp?ywa?o na nurt kina komercyjnego. Warto tutaj wspomnie? nostalgiczny Berlin Horse Le Grice'a z muzyk? Briana Eno, przypominaj?ce Jacka Smitha i Warhola filmy Dwoskina czy kola?owe, pop-artowe filmy ekscentrycznego Jeffa Keena.

Duch London Filmmakers Co-operative rozwija si? dalej. Jego animatorzy s? dzi? profesorami najwa?niejszych szkó? artystycznych Londynu. Dystrubucj? zbiorów zajmuje si? powsta?y w latach 90. Lux Center oraz grono entuzjastów kina eksperymentalnego takich jak Mark Webber, który prowadzi w Londynie cykliczne pokazy. Webber zorganizowa? w 2002 roku olbrzymi?, objazdow? retrospektyw? pierwszych dziesi?ciu lat London Filmmakers Co-operative pod nazw? Shoot Shoot Shoot, któr? wspiera szczegó?owy program badawczy. Twórczo?? filmowców z co-op zosta?a po latach oficjalnie uznana.



 
3CINEMA | Teksty| London Filmmakers Co-operative