Sobota, 16 grudnia 2017 
 Kino futurystów włoskich
autor: Łukasz Knasiecki
 

Włoscy futury?ci i film.

Ruch włoskich futurystów był jednym z pierwszych, prawdziwych ruchów artystycznych rodzącej się Awangardy. Futury?ci chcieli pój?ć dalej od kubistów, wyj?ć ze sztuką na ulicę, wprowadzić do niej stan ciągłej rewolucji i prowokacji. Zafascynowani wielkomiejskim życiem, technologią i ruchem nie mogli pozostać w swych działaniach obojętni wobec filmu ? rodzącego się wła?nie medium, niemal idealnie współgrającego z ich głównymi ideami.

Manifest kina futurystycznego

W 1916 włoscy futury?ci opublikowali manifest Kino Futurystyczne , w którym nazywają film ?medium najlepiej nadającym się dla złożonej wrażliwo?ci Futurysty? i wzywają do ?uwolnienia kina od odwzorowywania rzeczywisto?ci?. Chcą ?kina zdeformowanego, impresjonistycznego, syntetycznego i dynamicznego?. Zapowiadają tworzenie filmowych poematów, przemówień i poezji, wieloekranowe projekcje, konkludując:

Malarstwo + rze?ba + dynamizm plastyki + uwolnione słowa
+ skomponowany hałas + architektura + syntetyczny teatr = Kino Futurystyczne.


Odważne pomysły futurystów były przez nich realizowane z dużymi problemami. Zrealizowanych zostało niewiele prac, z których ogromna większo?ć zaginęła. Problemy techniczne z będącym na wstępnym etapie rozwoju filmem, często okazały się nie do przezwyciężenia.

Dzi? z filmowej twórczo?ci futurystów zachowały się głównie teksty, szkice oraz fotografie, które stanowią jedyne dowody ich niezwykłej wyobra?ni i wizjonerstwa.

Bruno Corra, Arnaldo Ginna

Eksperymenty z filmem rozpoczęli już około roku 1910 bracia Bruno Corra i Arnaldo Ginna. Jako pierwsi skierowali swoją uwagę ku zależno?ciom d?więku i obrazu, który to problem miał stać się w przyszło?ci jednym z tematów najczę?ciej podejmowanych przez awangardowych filmowców. Eksperymenty braci rozpoczęły się od skonstruowania prostego urządzenia opartego na pianinie i kolorowych żarówkach, do których przypisany był konkretny d?więk instrumentu. Pomalowane (zgodnie z barwami spektrum ?wiatła) żarówki zapalały się przy odpowiednich d?więkach, co powodowało podczas grania na pianinie efektowną grę ?wiateł. Efekty uzyskiwane przez urządzenie miały ograniczoną warto?ć, toteż kolejnym krokiem w tych - nazwanych przez nich muzyką chromatyczną - eksperymentach, miał stać się film.

W latach 1911-1912 bracia zrealizowali kilka filmów, które malowali ręcznie, bezpo?rednio na ta?mie celuloidowej. Były to pierwsze filmy abstrakcyjne w historii kina, wyprzedzające o dekadę następne tego typu próby. Filmy Corry i Ginny koncentrowały się głównie na eksperymentach z barwami, np. Studio di effetti tra quattro colori (Studium efektów między czterema kolorami) przedstawiało współgranie czterech barw podstawowych, inne próbowały przenie?ć na ekran ?barwy? poezji (Les Fleurs na podstawie poezji Mallarmé), muzyki (Canto di Primavera wg Mendelssohna) czy malarstwa (Accordo di colore wg obrazu Segantiniego). Kolejne filmy Ginno i Corry były już dłuższe (trwały około 10 minut) i co za tym idzie bardziej złożone. W filmie L?arcobaleno (Tęcza) arty?ci stworzyli udramatyzowaną abstrakcję, którą nazwali ?symfonią kolorów?. La danza (Taniec) podobnie ? przedstawiać miał taniec ciepłych barw, rytmicznie łączonych, mieszanych i rozdzielanych. Opis tych filmów można znale?ć w tek?cie Bruno Corry Abstract Cinema?Chromatic Music z 1912 roku.

Jako, iż ówczesna technika nie pozwalała na powielanie filmu barwnego, możliwo?ć prezentacji efektów pracy Ginny i Corry była niezwykle ograniczona - filmy istniały tylko w jednej kopii. Do dzi? nie zachował się żaden z omawianych filmów.

Miło?ć pieszych

Jednym z nielicznych zachowanych eksperymentów futurystów z filmem jest 2-minutowy obraz Amor Pedestre (Miło?ć pieszych) Marcela Fabre. Film wykorzystuje typowe dla futurystów działanie redukcjonistyczne. W tym przypadku prosta miłosna opowiedziana jest wyłącznie z perspektywy stóp, cały film skupia się na przedstawieniu nóg bohaterów uwikłanych w historię miło?ci i zdrady. Film jest dosyć typowym dla filmów pó?niejszej awangardy eksperymentem stylistycznym, polegającym na absurdalnym odwróceniu perspektywy narracji.

Bragaglia

Anton Giulio Bragaglia był zdecydowanie najbardziej zaangażowanym w film futurystą. W 1916 roku zrealizował cztery filmy, z czego trzy były produkcjami pełnometrażowymi; czwarty film - Dramma in Olimpo był krótkometrażowym żartem.

Najbardziej znanym z filmów Bragaglii jest Thais, jego jedyny w pełni zachowany film (choć niestety niezwykle trudny do zdobycia). W tym 70-minutowym filmie ironicznie ujęta historia miło?ci przedstawiona została na tle zaskakującej, geometrycznej scenografii, przypominającej pó?niejsze dokonania niemieckich ekspresjonistów. Sporadycznie pojawiające się napisy były fragmentami tekstów Baudelaire?a. O kolejnych filmach Bragaglii nie wiadomo wiele, drugi nosił tytuł Il Mio Cadavere, natomiast kolejny, Il Perfido Incanto, miał zaskakiwać fotodynamicznymi efektami uzyskanymi za pomocą zniekształcających luster i zdjęć trikowych.

Warto?ć filmów Bragaglii polegała więc głównie na zastosowaniu kilku nowatorskich elementów formalnych ? opowiadane w nich historie były typowymi dla tamtych czasów, teatralnymi inscenizacjami.

Vita Futurista

Plakat do filmu <i>Viva Futurista</i> A. Ginny


W 1916 roku Arnaldo Ginna zrealizował jedyne kolektywne filmowe dzieło futurystów ? Vita Futurista. Film oparty został na pomysłach artystów skupionych wokół florenckiego pisma L?Italia Futurista ? m.in. Marinettiego, Corry oraz Giacomo Balli. Obraz składał się z kilku inscenizowanych czę?ci o wiele mówiących tytułach ? ?Jak futurysta ?pi? (sen mężczyzny ubranego w kompletny garnitur i melonik), ?Sentymentalny futurysta? (gdzie nastrój budowany był tonowaniem na granat ta?my celuloidowej), ?Dramat przedmiotów? (dyskusja między stopą, młotkiem i parasolem), ?Poranna gimnastyka? (z dyskusją między bokserskimi rękawicami Marinettiego i Chiti). W innej scenie filmu Giacommo Balla zakochuje się w krze?le, czego owocem są narodziny podnóżka...

W Vita Futurista zastosowano wiele awangardowych metod ? obraz filmowano przez zniekształcające lustra, ta?mę barwiono, twórczo wykorzystywano jej defekty mechaniczne. Choć film znany jest jedynie z opisów jego twórców (wszystkie 4 kopie filmu zaginęły), wydaje się być ?miałą realizacją manifestu filmowego futurystów oraz dowodem ich niezwykle twórczego podej?cia do kina.

Co ciekawe, ten jeden z pierwszych filmów awangardowych odebrano w stylu, który miał często towarzyszyć projekcjom kina eksperymentalnego w przyszło?ci ? w kinach ekran oburzeni widzowie obrzucili film pomidorami i makaronem (choć to już sprawa typowo włoska...).

Znaczenie kina futurystów dla rozwoju kina eksperymentalnego.

Futury?ci byli pierwszą grupą artystów awangardowych, którzy podjęli się twórczo?ci filmowej. Ich filmy zawierały wiele elementów charakterystycznych dla pó?niejszej twórczo?ci eksperymentalnej ? są w nich echa surrealizmu i dadaizmu spod znaku Richtera i Bunuela, ostrej krytyki zastanej rzeczywisto?ci tak widocznej w kinie podziemnym lat 60., wreszcie prototypowe elementy kina abstrakcyjnego, rozwijającego się w latach 20. i 30. Trudno ocenić czy wpływ twórczo?ci futurystów na filmowców niemieckich i francuskich w kolejnych latach był duży ? ich filmy prezentowane były niezwykle rzadko, by w pó?niejszych latach zniknąć zupełnie z obiegu filmowego. Nie można jednak futurystom odebrać jednego - to oni zrealizowali pierwsze ?artystyczne? czy też ?awangardowe? filmy.

 
 
  1. Rees A.L., A History of Experimental Film and Video, BFI, Londyn, 1999
  2. Michael Kirby, Futurist performance, EP Dutton & Co, Nowy Jork, 1971
  3. Bruno Corra, Abstract Cinema—Chromatic Music, w: Il pastore, il gregge e la zampogna, Bolonia, 1912
  4. F.T Marinetti (red.), The Futurist Cinema, w: L‘Italia futurista 15.11.1916, Mediolan, 1916
 
 
  1. Futurism and Futurists



 
Anton Giulio Bragaglia
Arnaldo Ginna
Bruno Corra
Vita Futurista
Thais
The Futurist Cinema
futuryzm
Abstract Cinema?Chromatic Music


3CINEMA | Teksty| Kino futurystów włoskich