Czwartek, 27 czerwca 2019 
 Hans Richter
 
ur. 6 kwietnia 1888 w Berlinie, zm. 1 lutego 1976 w Minusio (Szwajcaria).
narodowość: GER
 
 Jeden z twórców i g?ównych ideologów ruchu dada oraz jeden z najwa?niejszych eksperymentlanych filmowców I po?owy XX wieku.

Uko?czy? szko?y artystycze w Berlinie i Weimarze, walczy? podczas I Wojny ?wiatowej. Aktywnie uczestniczy? jako malarz w ruchu Dada, w 1917 roku jednak opu?ci? Zurych i zerwa? z ca?kowicie z dadaistami. Richtera nie interesowa? ju? dadaistyczny absurd i destrukcja, fascynowa?a go kreacja, stwarzania w sztuce nowych j?zyków.

KONSTRUKTYWIZM I ABSTRAKCJA

Kadr(y) z filmu `Rhytmus 21`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Rhytmus 23`, reż. Hans Richter

Sprzymierze?ca w swoich poszukiwaniach Richter znalaz? w poznanym w Zurychu Szwedzie, Vikingu Eggelingu, którego w 1919 roku sprowadzi? do posiad?o?ci swoich rodziców w Brandenburgii. Tam wspólnie prowadzili eksperymenty zwi?zane z poszukiwaniem uniwersalnego j?zyka w sztuce. Zauwa?yli i? odpowiednie zestawienie p?aszczyzn i linii wywo?uje u widza bardzo konkretne wra?enia, które z uwagi na uniwersalne zasady ludzkiego postrzegania i kojarzenia powinny by? jednoznacznie rozpoznawalne dla ka?dego cz?owieka (widza). W 1920 arty?ci opublikowali tekst Universelle Sprache (Uniwersalny j?zyk), w którym przedstawiali powy?sze idee. Swoje rysowane na przesuwanych rolach papieru prace z tamtych czasów nazywali "orkiestracjami", przedstawiali na nich przekszta?caj?ce si? formy rysowane obok siebie, niczym stop-klatki filmu. I cho? w tych pracach nic si? jeszcze nie porusza?o, widz zmuszony by? do poruszania si? przy ogl?daniu prac, do dopowiadania sobie brakuj?cych "klatek" mi?dzy kolejnymi elementami.

Rzecz? naturaln? wi?c wydawa?o si? zwrócenie obu artystów w stron? filmu, medium które mog?o w niemal idealny sposób wyrazi? ich d??enia. Zainteresowanie ich prac? zreszt? wzrasta?o, kilka tygodni w Brandenburgii sp?dzi? z nimi Theo van Doesburg, który umie?ci? potem o nich artyku? w wydawanym przez siebie, wp?ywowym pi?mie De Stijl. Arty?ci uzyskali grant za pomoc? którego mogli wynaj?? studio oraz technika. Niestety, próby przeniesienia na filmowy ekran ich przesuwanych obrazów nie powiod?y si?. Richter zrozumia? i? podstawowym elementem filmu jest nie forma a czas, co pozwoli?o mu rozpocz?? w?a?ciw? prac?.

Pierwszy film Richtera, Rhytmus 21 (1921), jest klasycznym przetworzeniem jego rysunków w ?wiat ruchu. Obraz traktowany jest jako p?ótno, p?aszczyzna raczej ni? okno przedstawiaj?ce trójwymiarowy ?wiat. W tym krótkim, klikuminutowym filmie, bia?e i czarne p?aszczyzny przemieszczaj? si? i przenikaj?, tworz?c mi?dzy sob? z?o?one, rytmiczne zale?no?ci, a wszystko to podporz?dkowane zasadzie kontrapunktu. Pocz?tkowo s? to czarne prostok?ty na bia?ym tle, w drugiej cz??ci filmu kolory zostaj? odwrócone. Jedyne p?aszczyzny przedstawione pod k?tem ostrym pojawiaj? si? w filmie jedynie na moment wprowadzaj?c element zaniepokojenia w tym logicznym, prostopad?ym ?wiecie.

Kolejny rok nie by? ?atwy dla Richtera. Jego rodzina w skutek kryzysu straci?a swoj? posiad?o??, Richter pozbawiony ?rodków do pracy zmuszony by? realizowa? proste filmy reklamowe. Uda?o mu si? jednak, z pomoc? Wernera Graffa, studenta van Doesburga, uko?czy? swój drugi film Rhytmus 23 (1923). Ten 4-minutowy film rozwija konstruktywistyczne koncepcje pierwszego filmu wprowadzaj?c ?mielej prostok?ty i linie umieszczone na p?aszczy?nie pod ostrymi k?tami. Pocz?tkowo obraz mia? by? nakr?cony w kolorze, z u?yciem zieleni i czerwieni (jedynych kolorów, które dla Richtera ró?ni?y si? naprawd?). Pomys? musia? jednak zosta? zarzucony z powodu oczywistych problemów natury technicznej. Powsta?y czarno-bia?y film mia? premier? na ostatnim wielkim pokazie Dada w Pary?u, razem z premier? pierwszego filmu Man Ray'a.

Richter równolegle aktywnie uczestniczy? w ruchu konstruktywistycznym, by? wspó?autorem kilku wa?nych manifestów oraz redaktorem pisma G, które publikowa? w latach 1923-26. Eksperymenty z kolorem kontynuowane przez Richtera w swoim malarstwie znalaz?y tak?e wyraz w jego ostatnim Rytmie, Rhytmus 25 (1925), którego jedyn? kopi? (dzi? zaginion?) artysta w?asnor?cznie pokolorowa?.

W 1927 roku Richtera odwiedzi? Kazimierz Malewicz, który zafascynowany filmami artysty zamierza? wspólnie z Richterem zrealizowa? film przedstawiaj?cy ewolucj? form od impresjonizmu przez kubizm do konstruktywizmu i suprematyzmu, natomiast w drugiej cz??ci animacje przedstawiaj?ce tworzenie dwuwymiarowych p?aszczyzn za pomoc? obracaj?cych si? bry? trójwymiarowych. Niestety projekt nie zosta? nigdy zrealizowany.

TWÓRCZE LATA

Kadr(y) z filmu `Film studie`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Vormittagspuk`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Vormittagspuk`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Inflation`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Rennsymphonie`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Zweigroschenzauber`, reż. Hans Richter Kadr(y) z filmu `Alles drect sich, alles bewegt sich`, reż. Hans Richter

W kolejnych latach Richter zwróci? si? w kierunku filmu przedstawiaj?cego. Momentem przej?ciowym by? pó?-abstrakcyjny film Film studie (1925), który zawiera znane z wcze?niejszych prac Richtera animacje abstrakcyjne oraz zdj?cia przedstawiaj?ce zrealizowane z wykorzystaniem wielokrotnej ekspozycji. Na ekranie przesuwaj? si? p?ywaj?ce ga?ki oczne, zwielokrotnione obrazy kobiecej twarzy oraz abstrakcyjne linie i p?aszczyzny.

Kolejny film Richtera, Inflation zawiera ju? elementy dokumentalne. Obrazuje galopuj?c? w Niemczech inflacj? za pomoc? przeplatanych zdj?? trac?cych z sekundy na sekund? warto?? pieni?dzy oraz ich za?amanego w?a?ciciela. Richter traktuje temat z humorem, wykorzystuj?c przy tym dynamiczny monta? i wielokrotne ekspozycje.

Surrealistyczny duch Film studie oraz zainteresowania aktualnymi zmianami z Inflation od?y?y w kolejnym, dzi? klasycznym obrazie Vormittagspuk (Duchy przed ?niadaniem). Film przedstawia zabawn?, nieco dadaistyczn? historyjk? zbuntowanych nud? swojej egzystencji przedmiotów, które zaczynaj? beztrosk? zabaw?. Kapelusze uciekaj? fruwaj?c na ziemi?, buntuj? si? rewolwery i zegary, podczas gdy ludzie przedstawieni s? w mechanicznych, powtarzaj?cych si? czynno?ciach. Film sk?ada si? z olbrzymiej ilo?ci ró?norakich efektów - negatywu, odtwarzania ta?my od ty?u, superimpozycji, animacji trikowych. Nie bez znaczenia jest tak?e jego symbolika odwo?uj?ca si? do nieciekawych zmian zachodz?cych w Niemczech, co sprawi?o zreszt? filmowi niema?e trudno?ci z dystrybucj?.

W kolejnych latach Richter rozwija? swój styl. Charakterystyczne wielokrotne ekspozycje (Inflation), zabawne zestawianie obrazów o kontrastowym b?d? pozornie podobnym znaczeniu (twarz kobiety i konia w Rennsymphonie), p?ynne przechodzenie przez obrazy zbli?one form? (Zweigroschenzauber), dynamiczny monta? (Everyday) czy rozmaite efekty specjalne (cyrk w Alles drect sich, alles bewegt sich) sta?y si? wyznacznikami stylu artysty.

LATA 30.

Richter mia? coraz wi?cej problemów z w?adz?, której postaw? regularnie o?miesza? w swoich filmach. Na pocz?tku lat 30. zajmowa? si? g?ównie pisaniem tekstów o kinie awangardowym i walk? o jego rozwój, publikowa? ksi??ki. Organizowa? pokazy, kluby filmowe, wspiera? dystrybucj? filmów europejskiej awangardy. Jednocze?nie nabiera? coraz bardziej radykalnych przekona? lewicowych i zacie?nia? kontakty z radzieckimi re?yserami.

W 1929 roku przewodniczy? sekcji filmowej mi?dzynarodowej wystawy "Film und Foto", z okazji której napisa? tekst wydany pó?niej w postaci ksi??ki - Wrogowie filmu dzisiaj, przyjaciele filmu jutro. W tym samym roku uczestniczy? w Kongresie Kina Niezale?nego w szwajcarskim La Sarraz, podczas którego wraz z Eisensteinem i innymi artystami nakr?ci? (zaginiony) film, który mia? uwidacznia? czym powinno by? prawdziwe kino (film ma wiele tytu?ów, jeden z nich to The Battle of Independtent against Commercial Film). Lewicowe zwi?zki Richtera z artstami radzieckimi da?y wyraz w nakr?conym na filmowych warsztatach w Londynie filmie Everyday, w którym przy pomocy monta?u Eisensteina Richter niemal upokarza system kapitalistyczny.

Zdobywszy miano jednego z najwi?kszych w Europie ekspertów od kina Richter otrzyma? zamównienie na stworzenie filmu dla maj?cych odby? si? w 1930 roku w Szwajcarii targów meblowych, które promowa?y nowy, funkcjonalny design. Nakr?cony film Neues Leben (albo Bauen und Wohnen) jest kolejnym przyk?adem ?wietnego, humorystycznego stylu Richtera, który przeciwstawia niemal o?ywione lekkie meble w stylu Bauhausu oraz stare, ci??kie meble niemieckie. W ci?gu kolejnych lat Richter zrealizowa? jeszcze kilka dokumentalnych reklamówek, tym razem dla holenderskiego oddzia?u firmy Philips Radio.

Na pocz?tku lat 30. Richter otrzyma? od Rosjan niezwyk?? ofert? zrealizowania pe?nometra?owaego dokumentu o krwawo st?umionym robotniczym strajku w Hennigsdorf. Film Metall mia? ukazywa? metody dzia?ania Nazistów oraz ucisk kapitalistów i zach?ca? do organizowania komunistycznych zwi?zków zawodowych w celu przeciwstawienia si? ciemi??com. Niestety z powodu doj?cia do w?adzy Hitlera i l?ku Rosjan przed prowokowaniem go realizacja filmu musia?a zosta? przerwana.

W 1933 roku Richter z wielu powodów (abstrakcyjna sztuka, lewicowych przekonania, krytyka w?adzy, ?ydowskie pochodzenie) otrzyma? etykietk? artysty zdegenerowanego a co za tym idzie pozbawiono go mo?liwo?ci wjazdu do Niemiec. Przez wiele nast?pnych lat kr??y? po Europie bez jakichkolwiek dokumentów. Mieszka? w Holandii i w Szwajcarii by po wielu staraniach, w 1941 roku, otrzyma? wiz? do Stanów Zjednoczonych.

STANY ZJEDNOCZONE

Kadr z filmu <i>Dreams that money can buy</i> Marcel Duchamp przy pracy nad filmem <i>Dreams that money can buy</i>

Richter zamieszka? w Nowym Jorku, gdzie wyk?ada? film w New York City College. Utrzymywa? kontakty ze starymi przyjació?mi z Europy, wróci? po wielu latach do malarstwa. W Stanach stworzy? kilka d?u?szych filmów, w tym swój najbardziej ambitny projekt, kolorowy, pe?nometra?owy film Dreams That Money Can Buy (A film in seven segments) nakr?cony wraz z Duchampem, Legerem i innymi przyjació?mi z Europy.

W latach 50. Richter zdoby? spore uznanie, mia? bardzo wiele indywidualnych wystaw, du?o pisa?. Zosta? dyrektorem Instytutu Filmu w City College, z której to posady musia? jednak zrezygnowa? w antykomunistycznej erze McCarthyzmu. Uko?czy? tak?e dwa zrealizowane w kooperacji z przyjació?mi filmy, szachowy 8 x 8, oraz Dadascope. W kolejnych latach dzieli? ?ycie mi?dzy Europ? i Stany Zjednoczone, pisz?c i tworz?c. Opublikowana w roku 1964 ksi??ka Dadaizm - sztuka i anty-sztuka jest fundamentaln? pozycj? o historii ruchu, któr? Richter napisa? z perspektywy artysty w nim uczestnicz?cego. Zawarty w pierwszym numerze Film Culture tekst The Film as an Art Form (1955). wp?yn?? na ca?e pokolenie m?odych, niezale?nych filmowców ameryka?skich (Richter postuluje w nim powrót do czystej formy filmowej, której przedstawicielami pozostaje wg niego jedynie niezale?ny film dokumentalny oraz film eksperymentalny).

Ostatnie lata ?ycia Richter sp?dzi? w Szwajcarii, pracuj?c a? do ?mierci w 1976 roku.

 
 
  1. Richter Hans, The Film as an Art Form (1955)., w: Sitney P. Adams (red.), Film Culture an Anthology, Secker & Warburg, Londyn, 1970
  2. Richter Hans, Dadaizm - sztuka i anty-sztuka, (), Warszawa, 1983
  3. Hoffman Justin, Hans Richter: Constructivist Filmmaker, w: Foster Stephen C. (red.), Hans Richter. Activism, Modernism and the Avant-Garde., MIT Press, Massachusetts, 1998
  4. Hofacker Marion von, Richter's Films and the Role of the Radical Artist, 1927-1941, w: Foster Stephen C. (red.), Hans Richter. Activism, Modernism and the Avant-Garde., MIT Press, Massachusetts, 1998
  5. Milman Estera, Hans Richter in America, w: Foster Stephen C. (red.), Hans Richter. Activism, Modernism and the Avant-Garde., MIT Press, Massachusetts, 1998
 
 Rhytmus 21, 1921, reżyseria
Rhytmus 23, 1923, reżyseria
Rhytmus 25, 1925, reżyseria
Film studie, 1926, reżyseria, zdjęcia
Inflation, 1928, reżyseria
Vormittagspuk, 1928, reżyseria, aktor
Rennsymphonie, 1929, reżyseria
Zweigroschenzauber, 1929, reżyseria
Alles drect sich, alles bewegt sich, 1929, reżyseria
The Battle of Independtent against Commercial Film, 1929, reżyseria
Everyday, 1929, reżyseria
Neues Leben aka Bauen und Wohnen, 1929, reżyseria
Muratti, 1929, reżyseria
Europe Radio, 1930, reżyseria
Metall, 1932, reżyseria
Hello Everybody, 1934, reżyseria
From Lightning to Television, 1938, reżyseria
Dreams That Money Can Buy (A film in seven segments), 1947, reżyseria
Chesscetera, 1957, reżyseria
8 x 8. A Chess Sonata in 8 Movements, 1957, reżyseria
Dadascope, 1961, reżyseria



 
3CINEMA | Ludzie | Hans Richter