Środa, 8 września 2010

Maya Deren   ur. 29.04.1917 w Kijowie (Ukraina), zm. 13.10.1961 w Nowym Jorku (USA) narodowość: USA     Najważniejsza artystka powojennej amerykańskiej awangardy filmowej. Rodzina Mayi Deren (Eleonory Derenkowskiej) przybyła do Stanów Zjednoczonych w 1922 roku uciekajšc przed pogromami Żydów na Ukrainie. Eleonora, córka psychiatry i artystki studiowała dziennikarstwo, politologię i literaturę angielskš na nowojorskim Syracuse University. Podczas studiów artystka udzielała się w lewicowych organizacjach politycznych, współpracowała także m.in. z Kathy Dunham, czarnoskórš antropolog i tancerkš, która jako pierwsza upowszechniała w Stanach kulturę Karaibów. Fascynacja artystki fotografiš i ruchem skierowała jš w stronę filmu. W 1943 podczas pracy nad pierwszym filmem, na sugestię męża, czeskiego artysty Aleksandra Hammida, Eleonora zmieniła imię i nazwisko na Maya Deren. Maya znaczy tyle co Iluzja. Powstały film, (Sidła popołudnia) stał się kluczowš pozycjš amerykańskiej powojennej awangardy filmowej i najbardziej znanym filmem artystki. Niezwykle osobisty film wykorzystuje uzupełnione przez bardzo kobiece i poetyckie elementy wštki penetrowane przez europejskich surrealistów. W filmie tym Deren po raz pierwszy zainicjowała to co nazywała wertykalnym podej?ciem do kina, które w przeciwieństwie do typowgo, horyzontalnego, narracyjnego typu kina, rozwija w czasie niczym poezja, jedynie krótki moment, odczucie, stan umysłu. W następnych latach Deren zrealizowała kilka krótkich filmów kontynuujšcych tropy pierwszego filmu i rozwijajšce je o studia tańca, przy których współpracowali arty?ci tej miary co John Cage, Anais Nin czy Marcel Duchamp. Równocze?nie artystka prowadziła intensywnš działalno?ć organizacyjnš, pisała teoretyczne teksty o filmie, współtworzyła nowojorskš Filmmakers Cooperative. W 1947 roku znalazła w kinie ?pišcego między krzesłami 16-letniego japońskiego muzyka Teji Ito, którego wzięła do domu i po?lubiła w następnym roku. Teji Ito współpracował przy kolejnych filmach artystki, z którš zwišzany był aż do jej ?mierci. Ważnš fascynacjš w życiu Mayi Deren stały się haitiańskie rytuały voodoo. W 1946 jako jedna z pierwszych kobiet otrzymała grant Fundacji Guggenheima, dzięki któremu mogła spędzić kilka lat na Haiti fotografujšc, nagrywajšc, filmujšc i uczestniczšc w rytuałach. Setki metrów ta?my filmowej zostały zmontowane dopiero po ?mierci artystki w latach 70. przez Teji Ito pod tytułem (pod tym samym tytułem artystka opublikowała ksišżke opisujšcš rytuały voodoo). Zainteresowanie Deren voodoo skłoniło jš do zerwania z pozycjš obserwatorki i rozpoczęcia aktywnego uczestnictwa w rytuale. Po powrocie do Nowego Jorku Deren współtworzyła centra praktykowania voodoo i jako kapłanka voodoo często wpadała w stany transu, co barwnie opisuje między innymi Stan Brakhage. Stanowiła jednš z najważniejszych postaci nowojorskiej bohemy lat 50., kobietę trudnš do sklasyfikowania, zachowujšcš niezwykłe pokłady energii aż do przedwczesnej ?mierci w 1961 roku. Nie jestem chciwa. Nie chcę posiš?ć głównych czę?ci waszych dni. Bedę zadowolona jeżeli przy tych rzadkich okazjach gdy prawda może być przekazana jedynie za pomocš poezji, przywołacie choć jeden obraz, aurę moich filmów.     Meshes of the Afternoon, 1943, reżyseria Witch's Cradle, 1943, reżyseria At Land, 1944, reżyseria, , A Study in Choreography for Camera, 1945, reżyseria Ritual in Transfigured Time, 1945-46, reżyseria Haitian film footage, 1947-54, reżyseria Meditation on Violence, 1948, reżyseria Medusa (YMHA workshop), 1949, reżyseria Ensemble for Somnabulists (Toronto Film Society workshop), 1951, reżyseria The Very Eye of Night, 1952-55, reżyseria Haiku footage, 1959-60, reżyseria Divine Horsemen: The Living Gods of Haiti, 1978,

Maya Deren