Sobota, 24 czerwca 2017 
 Kenneth Anger
 
ur. 3.02.1927 Santa Monica (USA)
narodowość: USA
 
 Jedna z najważniejszych postaci amerykańskiego filmu awangardowego.

Reżyser, okultysta, pisarz i kolekcjoner pamiątek po złotych latach Hollywood.

FAJERWERKI

Kenneth Anger, 8-letni aktor

Kenneth Wilbur Anglemyer wychował się na zachodnim wybrzeżu USA, w okolicach Hollywood. Jego babka pracowała jako charakteryzatorka wielu gwiazd filmowych, toteż Anger spędził dzieciństwo słuchając setek historii o magicznym ?wiecie filmu i aktorskich sław. Sam zresztą Anger jako 8-letnie dziecko zagrał rolę księcia w hollywoodzkiej produkcji Snu nocy letniej. Artysta wychowywał się więc w samym centrum filmowego ?wiata, znajdującego się w dodatku w swoim złotym okresie - i te okoliczno?ci niewątpliwie wywarły wpływ na jego dalsze życie i twórczo?ć.

Nastoletni Anger wstąpił do szkoły plastycznej, wtedy też rozpoczęła się jego trwająca przez całe życie fascynacja okultyzmem i magią spod znaku Aleistera Crowleya. Anger jest w tej chwili jednym z największych znawców i kolekcjonerów dzieł Crowleya, kontynuatorem jego zainteresowań łączących praktyki seksualne i magię. Uważa także, iż jego filmy posiadają ową magiczną moc, są rytuałami rzucającymi na widza okre?lone czary.

Te młodzieńcze fascynacje zbiegły się z odkryciem przez Angera własnej, homoseksualnej a zarazem pasywnej, masochistycznej natury. Wyrazem tych do?wiadczeń stał się pierwszy oficjalny (jako dziecko Anger zrealizował już bowiem kilka filmów) film Kennetha Angera - Fireworks. Czarno-białe, 15-minutowe Fajerwerki artysta nakręcił w domu swoich rodziców podczas ich weekendowej nieobecno?ci z pomocą swoich przyjaciół. Niespełna osiemnastoletni Anger sam zagrał główną rolę młodzieńca przeżywającego seksualną inicjację w towarzystwie muskularnych, sadystycznych marynarzy. Film w magiczny sposób łączy w sobie elementy surrealistycznie zabarwionego pożądania z estetyką niemieckiego ekspresjonizmu i poetyckich filmów francuskich. Sam Anger często zaznaczał iż:

Te obrazki są wszystkim co miałem do powiedzenia o byciu siedemnastolatkiem, Marynarka Stanów Zjednoczonych, amerykańskie Boże Narodzenie i Czwarty Lipca.

Niezwykle odważny jak na purytańskie lata 40. film nie miał oczywi?cie szans na jakiekolwiek rozpowszechnianie, toteż Anger zdecydował się na zaprezentowanie go swojemu mistrzowi i wysłał film na festiwal organizowany we Francji przez poetę i reżysera, Jeana Cocteau. Niosący w sobie ?lady jego własnego Le Sand d'Poet film zafascynował Cocteau, który pisał o nim:

Ten obraz wyrasta z jednej z tych pięknych nocy, z których wynurzają się wszystkie, prawdziwe dzieła. Dociera błyskawicznie do naszej duszy, a to jest bardzo rzadkie.

Cocteau zaprosił młodego Amerykanina do Francji, który pojawił się w niej w roku 1950. W międzyczasie Anger starał się jeszcze zrealizować ambitny, kolorowy, pełnometrażowy projekt opowiadający o hollywoodzkiej gwie?dzie i rytuałach jej dnia powszedniego, fascynacji strojami i celebrowaniem życia. Z powodu kłopotów finansowych, które zresztą nękać miały artystę przez całe życie, ukończonych zostało jedynie kilka minut filmu, zatytułowanego Puce Moment.

PARYŻ.

Kadr(y) z filmu `Rabbit`s Moon`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Rabbit`s Moon`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Eaux d`Artifice`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Eaux d`Artifice`, reż. Kenneth Anger

We Francji Anger szybko się odnalazł, zgłębiając z pasją długą historię europejskiej kultury. Przez 10 lat życia w Paryżu pracował, dzięki znajomo?ci z Henri Langlois, w Filmotece Francuskiej.

W 1950 roku Anger w udostępnionym podczas nieobecno?ci Jean-Pierre Melville'a studio własnoręcznie wykonał papierowe dekoracje (przypominające nieco te z jego aktorskiego, hollywoodzkiego debiutu) do planowanego filmu Rabbit's Moon. Ten okres był szczególnie trudny dla artysty, który mając kłopoty ze zrozumieniem własnej seksualno?ci popadał w nastroje samobójcze, których film stał się wyrazem. Osadzona w konwencji Comedie dell'Arte fabuła opowiada archetypiczną historię Pierrota, artysty i narcyza, który umiera poszukując ideału wyobrażanego przez kobiecy pierwiastek symbolizowany przez księżyc i postać Kolumbiny, którą podsuwa mu by następnie zabrać męska, sadystyczna figura Arlekina. Ten zrealizowany przez 23-letniego zaledwie artystę film zachwyca swobodnym operowaniem mitem oraz obcą przecież Angerowi, klasyczną kulturą europejską. Jednocze?nie stanowi kolejne, nieukończone dzieło Angera, który po kilku dniach został wyrzucony ze studia i film zmontował dopiero w latach 70.

W kolejnych latach Angera zainteresowała historia budowniczego słynnych fontann Tivoli, zepsutego arystokraty włoskiego żyjącego w XVI wieku. Powstał jedynie kilkunastominutowy fragment planowanego filmu nazwany Eaux d'Artifice. Magiczna symfonia wody, tryskających ?ródeł i kamiennych fontann staje się tłem spaceru ubranej w strój z epoki tajemniczej postaci. ?wietnie zsynchronizowany z muzyką Vivaldiego film został podczas obróbki zabarwiony na niebiesko i stanowi jedno z najdoskonalszych, nie poddających się klasyfikacji dzieł Kennetha Angera.

INAUGURACJA.

W 1954 roku Anger wrócił na kilka lat do Ameryki, gdzie odnalazł się w kręgu artystycznej bohemy zainteresowanej okultyzmem. To wła?nie w tym ?rodowisku odbył się wielki bal przebierańców, który zainspirował kolejny projekt filmowy Angera. Bal ów odbył się w domu ekscentrycznego Samsona deBriera, a w?ród jego uczestników byli m.in. Anais Nin (towarzyszka Henry Millera), Curtis Harrington i Marjorie Cameron. Przygotowania do balu trwały wiele miesięcy, toteż stroje (tematem wiodącym balu były postacie bogów) prezentowały się niezwykle efektownie. Orgiastyczna impreza, zainspirowana jednym z Crowleyowskich rytuałów, w którym uczestnicy grają postaci mitycznych bogów, stała się zarodkiem filmu Inauguration of the Pleasure Dome. Większo?ć materiału wykorzystanego w filmie powstało podczas zaledwie jednego weekendu, na który Anger zaprosił uczestników balu wraz ze swoimi strojami. Powstał obraz, który w sposób najbardziej wyrazisty przywołuje angerowską koncepcję filmu jako rytuału, no?nika magii. Typowe dla Angera swobodne przemieszanie wątków dionizyjskich, biblijnych i zupełnie współczesnych (postać Somnambulika z filmu Wiene) i częste wykorzystanie superimpozycji wywołuje z pozoru niezrozumiały, jednak niezwykle hipnotyzujący i magiczny efekt. Rytualny charakter filmu Anger podkre?lał:

Użycie motywów fantastycznych i kolorystycznych jest całkowicie subiektywne, zupełnie jakby spojrzeć na ludzi przyjmujących komunię i zobaczyć to ich oczyma.

W tych też czasach (rok 1955) Anger zaprzyja?nił się z dr Alfredem Kinseyem, autorem słynnej analizy zachowań seksualnych Amerykanów. Kinsey jako pierwszy zresztą kupił od artysty kopię jego filmu (Fireworks) czym uzupełnił swoją olbrzymią (5000 filmów) kolekcję erotycznych i pornograficznych obrazów kolekcjonowanych w celach badawczych. Fascynacja różnymi obliczami seksu zbliżyła Angera z Kinseyem, a punktem łączącym ich pasje stał się nie kto inny, jak wcze?niej wspomniany Aleister Crowley, twórca pojęcia sex-magick i inicjator gło?nych rytualnych orgii. W niedługim czasie powstał pomysł podróży do jednego z najbardziej tajemniczych miejsc w życiu Crowleya, opactwa Thelema na Sycylii, w którym w latach 20. ów mag urealniał swoje teoretyczne rozważania. Wizytę dokumentuje półgodzinny film zrealizowany z pomocą Angera, wyemitowany w brytyjskiej telewizji. Kinsey zmarł w następnym roku (fatum opactwa - powiadał Anger) po europejskich podróżach.

HOLLYWOOD BABYLON

Okładka ksišżki `Hollywood Babylon` Kennetha Angera

Kenneth Anger postanowił pozostać w Paryżu, gdzie by zebrać nieco ?rodków finansowych napisał książkę Hollywood Babylon. Ten przyszły bestseller łączy odwieczne zainteresowania Angera Hollywood i jego ciemnymi stronami. Opowiada historie tajemniczych ?mierci wielu gwiazd filmowych, ich nietypowych zachowań seksualnych (masochizm Valentino, homoseksualizm Brando) burząc mity idyllicznego życia filmowych gwiazd i sprowadzając je na Ziemię. Książka sprzedała się w kilkuset egzemplarzach we Francji, natomiast jej nieudolnie przetłumaczona na język angielski piracka wersja odniosła olbrzymi sukces w Stanach Zjednoczonych (2 mln egzemplarzy). Profity z książki Anger uzyskał dopiero po latach, gdy ukazało się legalne wydanie książki.

Kolejnym europejskim filmowym projektem Angera była ekranizacja gło?nej erotycznej powie?ci Historia O, w którym Anger używając ówczesnej estetyki sado-macho chciał opowiedzieć historię z pogranicza wizji Markiza de Sade. Niestety, jak to u Angera bywało, ukończono jedynie czę?ć projektu (20 minut, powody finansowe) co przekonało go do podjęcia decyzji o ostatecznym powrocie do Stanów.

NOWY JORK LAT 60.

Kenneth Anger i Bruce Baille, lata 60. Kadr(y) z filmu `Scorpio Rising`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Scorpio Rising`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Scorpio Rising`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Kustom Kar Kommandos`, reż. Kenneth Anger

Anger zatrzymał się w Nowym Jorku u ekscentrycznego małżeństwa awangardowych filmowców, Marii Menken oraz Willarda Maasa (którzy byli zresztą pierwowzorem postaci z filmu Kto się boi Virginii Woolf?). Częste wycieczki Angera na Coney Island i fascynacja rodzącą się kulturą motocyklową w?ród tamtejszej młodzieży zrodziła pomysł najbardziej znanego z jego filmów - Scorpio Rising. Fetyszyzm motocyklistów (dbało?ć o ubrania i swoje motory), ich antyamerykańska symbolika (obcisłe skórzane ubrania, symbolika nawiązująca do Nazistów) wydawały się idealną alegorią nowej generacji zrywającej z chrze?cijańską tradycją. Nadej?ciem ery Wodnika i przebudzeniem się Skorpiona. Film przedstawia grupę takich wła?nie motocyklistów celebrujących przygotowywanie swoich motocykli, ubieranie obowiązujących strojów, wreszcie uczestniczenie w orgii i bezczeszczenie katolickiego ołtarza. Obrazy te przeplatają się z fragmentami archiwalnego filmu o dziejach Chrystusa (echa Bunuela) oraz zdjęciami bohaterów kultury motocyklowej - Jamesa Deana i Marlona Brando. Anger zastosował w filmie prekursorski pomysł polegający na wypełnieniu ?cieżki d?więkowej popularnymi przebojami popowymi z tamtych lat, idealnie współgrającymi z pozornie zupełnie odległym, mrocznym obrazem. Scorpio Rising stał się najczę?ciej na?ladowanym filmem Angera i dał początek całej serii produkcji typu Dzikie Anioły Rogera Cormana.

Dzięki popularno?ci filmu Angerowi udało się uzyskać od Fundacji Forda grant w wysoko?ci 10.000 dolarów, za pomocą którego zrealizować miał kolejny, pełnometrażowy projekt. Borykający się jednak z problemami finansowymi przez całe życie Anger wydał grant na potrzeby życiowe, natomiast za resztę zrealizował jedynie kilkuminutowy film Kustom Kar Kommandos, ukazujący przepełnione fetyszyzmem delikatne czyszczenie i polerowanie motocykla przez młodego mężczyznę. Fundacja Forda zakończyła dotowanie niezależnego kina.

Anger stawał się kultową postacią w ?rodowisku nowojorskiej bohemy, chętnie zakładał zakrwawiony podkoszulek pochodzący ponoć ze ?miertelnego wypadku młodego motocyklisty czy bluzę New York Rangers, z usuniętymi z ostatniego słowa pierwszą i ostatnią literą. Jego problematyczny charakter i bezustanna mitomania prowadziły jednak do zrywania znajomo?ci ze wszystkimi lud?mi, których poznawał na swojej drodze - los taki spotkał Stana Brakhage'a (po tym jak chciał napisać do swojej książki esej o Angerze), Amosa Vogla - dyrektora kina Cinema 16 i tak dalej. Innych bezpardonowo oskarżał o kradzież swoich pomysłów, począwszy na reżyserach mainstreamowych filmów z lat 60., skończywszy (w latach 80.) na twórcach wideoklipów doby MTV. Na wielu z nich Anger rzucał (zresztą zupełnie poważnie) wykorzystując swoje magiczne zdolno?ci klątwy, mające pozbawić ich zdrowia czy życia.

LUCIFER RISING

Bobby Beausoleil przed budynkiem Rosyjskiej Ambasady Plakat do przeglšdu filmów Kennetha Angera Kadr(y) z filmu `Invocation of My Demon Brother`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Invocation of My Demon Brother`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Invocation of My Demon Brother`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Lucifer Rising`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Lucifer Rising`, reż. Kenneth Anger Kadr(y) z filmu `Lucifer Rising`, reż. Kenneth Anger

W 1966 roku Anger zamieszkał w budynku byłej Ambasady Rosysjkiej w San Francisco i zaczął kompletować obsadę do projektu swojego życia - nigdy nie ukończonego i mającego mu zająć kolejnych 14 lat - filmu Lucifer Rising. Film miał być hołdem dla Lucyfera (którego imię Anger ma wytatuowane na piersiach), pojmowanego jako wywodzącego się z gnostyckich herezji upadłego Anioła ?wiatła, który odradza się i wraca na Ziemię. Historia powstawania tego filmu jest długa i obfituje w zmiany aktorów oraz kompozytorów ?cieżki d?więkowej. Początkowo postać Lucyfera grał Bobby Beausoleil, młody muzyk, którego Anger wypatrzył na jednej z psychodelicznych imprez połowy lat 60. W zdjęciach tych brał udział także sam Sandor LaVey, twórca Ko?cioła Szatana i organizator okultystycznych, orgiastycznych, naładowanych LSD imprez. Powstałe z ich udziałem zdjęcia jednak zaginęły (Anger utrzymuje iż ukradł je sam Bobby), natomiast sam Beausoleil przyłączył się do bandy niejakiego Charlesa Mansona i odsiaduje do dzi? dożywotni wyrok za morderstwo.

Ten nagły koniec idyllicznego lata miło?ci sprowadził Angera ponownie do Europy. Londyn roku 1968 wydawał się miejscem stworzonym do życia, a gwiazdy ówczesnego rocka garnęły się do owianego mitem Angera. W 1969 roku Anger zmontował ocalałe fragmenty Lucifer Rising, które wzbogacone psychodeliczną ?cieżką d?więkową Micka Jaggera ujrzały ?wiatło dzienne jako Invocation of My Demon Brother.

Koniec lat 60., era marihuany i przede wszystkim LSD stały się idealnym tłem dla poczynań Angera, jego dawne filmy zyskiwały status kultowych. Toteż nie dziwi fakt iż londyńska bohema chętnie przyjęła propozycję udziału w rozpoczętych na nowo zdjęciach do Lucifer Rising. W zrealizowanych w kilku miejscach (Anglia, Niemcy, Egipt) zdjęciach udział wzięli m.in. Marianna Faithfull, Donald Cammel (reżyser filmu Performance) i uznany brytyjski aktor, Sir Francis Rose. W pó?niejszych latach w projekt zaangażowany został także Jimmy Page, gitarzysta będącego u szczytu Led Zeppelin oraz wyznawca magii Crowley'a i kolekcjoner pamiątek po nim. Anger mieszkał u Page'a przez jaki? czas korzystając przy montażu z jego studia, niestety po pewnym czasie Page stał się (wraz z Jaggerem zresztą) kolejną osobą, z którą Anger się pokłócił i obrzucał najgorszymi wyzwiskami. Zrealizowana przez Page'a ?cieżka d?więkowa nie została więc przez Angera wykorzystana. Był rok 1976.

W tym samym roku Anger skontaktował się ze swoim pierwszym "Lucyferem", Bobbym Beausoleil, odbywającym karę dożywotniego więzienia i poprosił go o zrealizowanie ?cieżki d?więkowej do wciąż nieukończonego filmu. Beausoleil nagrał piękną suitę, która znalazła się w zaprezentowanej w roku 1980 40-minutowej wersji Lucifer Rising.

LATA 80. i 90.

Kenneth Anger, lata 80.

W latach 80. Anger powrócił na Zachodnie Wybrzeże, gdzie mieszka do dzi?. W roku 1984 opublikował (jak sam przyznaje - dla pieniędzy) drugą czę?ć Hollywood Babylon i próbował bezskutecznie ukończyć kilka filmowych projektów. Dzi? jest jednym z najbardziej uznanych postaci amerykańskiej awangardy filmowej. Jego zaledwie 9 dostępnych filmów (z czego zaledwie 3 ukończone!) stanowią niezwykły przykład twórczej konsekwencji i bezkompromisowej postawy artystycznej, natomiast mnogo?ć ich wersji (Anger przemontowywał każdy film wielokrotnie, dodając i usuwając sceny, zmieniając ?cieżki d?więkowe) podkre?la nieustanną potrzebę poszukiwania przez Angera idealnej formy dla swoich nielicznych arcydzieł.

DODATEK. ?RÓDŁA.

Kenneth Anger jest człowiekiem obsesyjnie dbającym o swoją prywatno?ć, a przy tym ma słabo?ć do wymy?lania historii i mitów, toteż jakakolwiek klasyfikacja jego osoby jest bardzo utrudniona. Polecam lekturę nielicznych wywiadów oraz nieautoryzowaną biografię Billa Landisa (Anger obrzucił go oczywi?cie klątwą), która przedstawia raczej fakty ż życia i otoczenia artysty niż próbuje wniknąć w jego psychikę. W trkacie realizacji znajduje się dokument In the Eye of Kenneth Anger, którego fragmenty można znale?ć w Internecie - patrz powyższe linki.

 
 
  1. Landis Bill, The Unauthorized Biography of Kenneth Anger, Harper-Perennial, Nowy Jork, 1996
  2. O'Pray Michael, History of the Avant-Garde: Kenneth Anger, BFI Video, Londyn, 2000
  3. Schneemann Carolee, Kenneth Anger's Scorpio Rising, w: Sitney P. Adams (red.), Film Culture an Anthology, Secker & Warburg, Londyn, 1970
  4. Posner Bruce, Kenneth Anger: The Magus of Cinema, www.afionline.org
  5. Haller Robert A., Kenneth Anger Monography, Film in the Cities, ..., 02/1980
  6. Rayns Tony, Elusive Lucifer, Monthly Film Bulletin, ..., 09/1982
  7. (nieznany), Kenneth Anger and Jimmy Page, victorian.fortunecity.com
  8. Stevenson Jack, Kenneth Anger : Films of the Spirit World, hjem.get2net.dk/jack_stevenson/
  9. Anger Kenneth, Autobiodata, Film-Makers Cinematheque, New York, 1966
  10. Morrison Chris, Invocation of My Demon Brother - Critical Essay, vax.wcsu.edu~mccarney
  11. Smith Claiborne K.H., Wywiad: Kustom Film Kommando, The Austin Chronicle, Austin, 17.11.1997
  12. Russo Carl, Spotting UFOs with a Manson Killer!, An Interview with Kenneth Anger, www.ratso.net
  13. Lampert Andrew, Words with Anger, Nowy Jork, The Third Degree, 08/1998
  14. Anger Kenneth, Icons, from a conversation with Jean Stein, ..., ..., 03/1996
  15. Anger Kenneth, Modesty and the Art of Film, Cahiers du Cinéma, Paris, 09/1951
  16. Hunter Jack (red.), Moonchild. The Films of Kenneth Anger, Creation Books, Nowy Jork, 2002
 
 
  1. Film In the Eye of Kenneth Anger
  2. Kenneth Anger - Magus Filmmaker
 
 Ferdinand The Bull (film niedstępny), 1937, reżyseria
Who Has Been Rocking My Dream Boat? (film niedstępny), 1941, reżyseria
Tinsel Tree (film niedstępny), 1942, reżyseria
Prisoner of Mars (film niedstępny), 1942, reżyseria
The Nest (film niedstępny), 1943, reżyseria
Escape Episode (film niedstępny), 1944, reżyseria
Drastic Demise (film niedstępny), 1945, reżyseria
Escape Episode (re-edited sound version) (film niedstępny), 1946, reżyseria
Fireworks, 1947, reżyseria
Puce Moment, 1949, reżyseria
The Love That Whirls (film zniszczony przez laboratorium), 1949, reżyseria
Rabbit's Moon, 1950, reżyseria
Les Chants de Maldoror (jedynie zdjęcia próbne), 1952, reżyseria
Eaux d'Artifice, 1953, reżyseria
Inauguration of the Pleasure Dome, 1954, reżyseria
Thelema Abbey (film niedstępny), 1955, reżyseria
Story of O (film niedstępny), 1961, reżyseria
Scorpio Rising, 1963, reżyseria
Kustom Kar Kommandos, 1964, reżyseria
Invocation of My Demon Brother, 1969, reżyseria
Lucifer Rising, 1980, reżyseria



 

Kenneth Anger


Fatal error: Cannot use string offset as an array in /funkcje_right.php on line 36
David Wojnarowicz
Jean Genet
Derek Jarman
Matthias Müller
Fireworks
Inauguration of the Pleasure Dome
Puce Moment